Маск или Безос: Кој ќе стигне прв на Месечината?

Вселенската трка меѓу американските милијардери се загрева: SpaceX на Илон Маск планира да изгради база на Месечината, додека Џеф Безос истовремено ги насочува амбициите на Blue Origin, бидејќи двете компании се стремат да ги вратат луѓето на Месечината пред планираната мисија на Кина во 2030 година, објавува Reuters.

Извршниот директор на SpaceX, Маск, во неодамнешните интервјуа во подкасти и на состаноците на компанијата изјави дека сака да изгради база на Месечината наречена „Moonbase Alpha“ и да постави сателитско лансирање на површината на Месечината.

Месечевата база би помогнала во изградбата на неговата замислена мрежа за вештачка интелигенција со до милион сателити.

Засилениот обид на Маск да се движи кон Месечината го префрли фокусот на SpaceX од мисијата за колонизација на Марс, за која тој постојано се залага уште од основањето на компанијата во 2002 година. Минатото лето, Маск рече дека се надева дека ќе лансира мисија без екипаж на вселенски брод на Црвената планета, нарекувајќи ја Месечината „одвлекување на вниманието“.

Тој сега вели дека базата на Месечината би можела да се изгради за помалку од една деценија, додека одењето на Марс ќе трае повеќе од дваесет.

Во последните недели, вселенската компанија на Безос, Blue Origin, исто така, стави поголем акцент на сопствената лунарна програма, затворајќи го својот бизнис за суборбитален вселенски туризам за да ги пренасочи тие ресурси кон својата програма за лунарно слетување Blue Moon пред планираната беспилотна мисија на површината на Месечината подоцна оваа година.

Маск сега сака да ги увери инвеститорите дека SpaceX ќе остане доминантна сила во вселената пред планираната почетна јавна понуда (IPO) подоцна оваа година, која би можела да ја процени компанијата на повеќе од 1 трилион долари.

Компанијата ја започна својата најнова мисија со екипаж на Меѓународната вселенска станица (ISS) за НАСА во петокот.

По серијата објави на Маск на платформата X оваа недела за „вртење“ кон Месечината, Безос објави црно-бела слика од желка, потсетувајќи на Езоповата басна во која бавната и стабилна желка победува во трка против брзиот, но импулсивен зајак. Blue Origin ја усвои басната во своето мото „Gradatim Ferociter“, што на латински значи „чекор по чекор, жестоко“.

Извршните директори на други вселенски компании велат дека очекуваат и тие да имаат корист од зголемените трошоци од страна на американската влада и нејзините два главни вселенски изведувачи на друга лунарна мисија.

Беспилотната мисија на Blue Origin на Месечината оваа година е претходница за слетување на астронаути, дел од програмата Artemis на НАСА, која исто така во голема мера се потпира на Starship на SpaceX. Лендерот на Blue Origin со седиште во Сиетл беше испратен минатата недела во вселенскиот центар Џонсон на НАСА во Тексас за термичко и вакуумско тестирање, клучен чекор во развојот на патот за лансирање.

Blue Origin и SpaceX ги градат своите лунарни лендери со милијарди долари од НАСА, која планира да ги користи за серија лунарни слетувања, почнувајќи со Starship на SpaceX. НАСА ги слета првите луѓе на Месечината во 1969 година, а вкупно 12 американски астронаути одеа по Месечината како дел од програмата Apollo што заврши во 1972 година.

Контролата на лунарни локации, ресурси и инфраструктура станува клучен елемент на геополитичката конкуренција, особено меѓу Кина и САД.

Администраторот на НАСА, Џеред Ајзакман, често истакнува дека Месечината нуди одлични можности како што се градење бази, рударство на хелиум-3 за фузија и инвестирање во нуклеарна енергија.

НАСА го гледа враќањето на Месечината како проба за идните мисии на Марс. Агенцијата врши притисок врз компаниите да го забрзаат развојот на лунарни возила за да ја добијат вселенската трка против Кина, која постави цел да слета астронаути на Месечината до 2030 година.

Минатата година беше поставен нов рекорд за орбитални лансирања.

SpaceX, со своето лансирно возило Falcon 9, држи 82 проценти удел од комерцијалниот пазар. SpaceX минатата година изврши 165 успешни мисии, повеќе од остатокот од светот заедно.

За споредба, француската Arianespace изврши седум вселенски лансирања, United Launch Alliance (Lockheed Martin и Boeing) шест, а Rocket Lab 18.

Но, Кина исто така го поттикнува глобалниот раст, со 93 орбитални лансирања.

Маск оваа недела изјави дека сака да оди чекор понатаму со изградба на „самоодржлив град“ на Месечината и лансирање сателити со вештачка интелигенција од површината на Месечината - дел од неговата поширока цел за проширување на вештачкото пресметување во вселената откако SpaceX го купи xAI на Маск овој месец.

Ракетата Starship на SpaceX сè уште не поставила ништо во орбитата, но е лансирана 11 пати од 2023 година и е подготвена за надграден тест за еден месец. Горниот дел од ракетата, која служи како лендер на Месечината, е закажан за слетување на екипаж на Месечината во 2028 година, што многумина во индустријата велат дека ќе биде тешко да се постигне.

SpaceX сè уште има многу чекори што треба да ги преземе во развојот на Starship како лендер на Месечината, од практикување на својот нов процес на полнење гориво во орбитата со втор „танкер“ на Starship до негово сигурно слетување на карпестата површина на Месечината пред да прими луѓе на бродот.

Кети Лудерс, која ја водеше Дивизијата за човечки вселенски операции на НАСА пред да се приклучи на SpaceX за да го надгледува нејзиниот оддел за развој на Starship во Тексас, рече дека притисокот од соперништвото помеѓу SpaceX и Blue Origin, при што Маск сега е повеќе фокусиран на Месечината, ѝ помага на НАСА да се натпреварува со Кина.

„Со овие изјави на Елон, таа компанија сега е многу фокусирана на враќање на Месечината“, додаде Лудерс, сега независен индустриски консултант.

Ривалството помеѓу Маск и Безос се прелева во други аспекти на американската млада лунарна индустрија.

„Оваа недела ми се обратија 20 инвеститори“, рече Џастин Сајрус, извршен директор на Lunar Outpost, кој испрати лунарен ровер на површината на Месечината пред идните планови за изградба на низа лунарна инфраструктура. 

„Имаше многу опиплива промена во размислувањето на инвестициската заедница за површината на Месечината во последните две години и мислам дека најавата на Елон го направи тоа повисок приоритет“, рече тој.

Месечината може да биде извор на стратешки ресурси и центар за вселенски операции. Водениот мраз на Месечината е важен ресурс. 

Месечината би можело да овозможи поевтини лансирања на сателити, сервисирање во орбитата и мисии во длабоката вселена. 

Исто така, би можела да биде домаќин на истражувачки капацитети, производствени платформи и логистички центри кои поддржуваат активности во орбитата на Земјата и пошироко, велат експертите.