Вештачката интелигенција брзо станува стратешка предност што ветува економски просперитет и воена супериорност на оние што ја совладаат. Но, додека лидерите на Г7 се собираат во Франција на третиот ден од нивниот самит за да разговараат за вештачката интелигенција, атмосферата е напната.
Стравувањата од можен американски „прекинувач за гасење“ (kill-switch) ретко изгледале пореални, особено откако администрацијата на Трамп го прекина пристапот до најмоќните модели на Anthropic за странските партнери. Одлуката фрли сенка врз самитот и ги потврди најдлабоките стравови на Европа, давајќи нов импулс на нејзината агенда за технолошки суверенитет, објавува Euronews.
Вашингтон воведе мерки за контрола на извозот минатиот петок, блокирајќи го пристапот до моделите Fable 5 и Mythos 5 за сите странски државјани. Anthropic, кој ги разви, мораше „одеднаш да го оневозможи“ пристапот до двата модели за да се усогласи со одлуката.
Ограничувањата, а особено брзината со која беа воведени, потврдија еден од најлошите стравови на Европа: дека САД би можеле да го прекинат пристапот до нивната најмоќна технологија во секој момент. Националната безбедност е наведена како оправдување.
Се вели дека моделите Fable 5 и Mythos 5 имаат невидени способности за идентификување и искористување на сајбер ранливостите, што ги прави моќни алатки за хакирање.
Но, ненадејното прекинување на пристапот до најнапредните модели на вештачка интелигенција во светот ги изненади европските и другите западни сојузници, соочувајќи ги со последна проверка на реалноста: пристапот до американската технологија во ерата на Трамп повеќе не е загарантиран.
Брисел вели дека мерките за справување со сериозните ризици што ги претставува сè помоќната вештачка интелигенција се оправдани, но тие не треба да дискриминираат доверливи партнери.
„Ние сме доверлив партнер. Ве предизвикувам да најдете посигурен партнер од Европа“, рече Томас Рение, портпарол на Европската комисија за технолошки суверенитет.
Расположението во политичките кругови на ЕУ е особено лошо. Ограничувањата за извоз на САД доаѓаат токму кога Брисел се подготвува да се приклучи на алијансата Pax Silica, која ја води Вашингтон за да обезбеди глобални синџири на снабдување за чипови за вештачка интелигенција и клучни минерали.
Овој потег е тежок удар за застапниците на блиските трансатлантски врски, кои сакаат западните земји да покажат единство пред ривалите како Кина.
Контролата на извозот сигурно ќе фрли сенка врз дискусијата на самитот на Г7 за вештачката интелигенција. Извршниот директор на Anthropic, Дарио Амодеи, исто така, ќе присуствува на работниот ручек, давајќи им на сојузниците на САД ретка можност директно да ги искажат своите загрижености со Трамп.
„Мораме да ја воспоставиме американската вештачка интелигенција како златен стандард низ целиот свет и да обезбедиме нашите сојузници да се потпираат на американската технологија“, се наведува во Акцискиот план за вештачка интелигенција на администрацијата на Трамп, објавен во јули 2025 година.
САД доминираат во секторот - пет американски извршни директори за технологија присуствуваат на самитот на Г7, во споредба со по еден од секоја од другите земји учеснички. Но, долгорочната цена на ограничувањата за извоз на крајот би можела да ја сноси американската технолошка индустрија.
„Технологијата сè повеќе станува стратешка предност. Европа мора да може да работи според свои услови“, рече Рение, нарекувајќи го настанот уште еден доказ дека ЕУ мора да го зајакне својот технолошки суверенитет.
Претседателот на САД, Доналд Трамп, претходно ја туркаше агендата на ЕУ за технолошка независност, убедувајќи ги Европејците во потребата да изградат домашни алтернативи и да ја намалат стратешката зависност од странски добавувачи, без разлика дали се американски или кинески.
Со тоа што им го одби пристапот до своите најнапредни модели на вештачка интелигенција на неамериканците, Трамп можеби отиде чекор понатаму: тој докажа дека Вашингтон може да ги исклучи и непријателите и сојузниците од технологијата по свој избор преку ноќ.
Настанот потврди еден од најдолготрајните стравови на Брисел: дека американските технологии содржат „механизам за излез“ што може да ги оневозможи клучните системи по желба, без разлика дали се борбени авиони, финансиски институции или критична инфраструктура.
„Механизмот за исклучување на Anthropic покажува дека технолошкиот суверенитет никогаш не бил апстрактен“, изјави за Euronews европратеникот Брандо Бенифеи (S&D, Италија).
„Г7 не треба да ги заклучува сојузниците во конкурентска зависност од вештачката интелигенција. Европа мора да работи со САД, Канада и демократските партнери, но од позиција на сила.“
Брисел веќе ја изготви својата агенда за технолошки суверенитет, но европските престолнини се далеку од обединети околу тоа колку далеку се подготвени да одат или колку се подготвени да потрошат за да се ослободат од длабоко вкоренетите зависности. Се чини дека Трамп, уште еднаш, ја зајакна европската решителност докажувајќи дека „прекинувачите за гасење“ не се само хипотетичка закана.
