Мачка: Како и да ја викате, не доаѓа

Зборот „мачка“ не е само дел од нашиот секојдневен речник, туку е сведоштво за тоа како културите и јазиците се преплетуваат низ историјата. Од светите животни на древен Египет, преку римските улици, до денешните домови на Балканот — мачката и зборот што ја означува патувале заедно, оставајќи траен белег во јазикот на народите ширум светот.

Дали некогаш сте се запрашале зошто речиси сите европски јазици користат сличен збор за мачка? „Cat“ на англиски, „Katze“ на германски, „gato“ на шпански, „chat“ на француски, „мачка“ на македонски — сите овие зборови звучат слично, но нивната заедничка историја е подеднакво фасцинантна како и самите животни.

Според лингвистичката мапа и објаснувањето што кружи на интернет, повеќето европски и азиски јазици го користат истиот корен за зборот „мачка“ — варијации на „кат“, „кот“ или „като“. Овој збор не е случајност, туку резултат на илјадници години културни и јазични влијанија.

Истражувањата покажуваат дека зборот за мачка во европските јазици потекнува од латинскиот збор cattus, кој се појавил во доцната антика. Но, латинскиот збор најверојатно е позајмен од некој од афро-азиските јазици, можеби преку грчкиот, а најверојатно директно од стариот египетски јазик.

Во древниот Египет, мачките имале посебно место во општеството и биле почитувани како свети животни. Таму, зборот за мачка бил „мау“, што е ономатопеја — имитација на звукот што го прави мачката. Од Египет, преку трговијата и ширењето на домашните мачки низ Медитеранот, зборот се проширил во Европа, каде што бил прифатен и адаптиран во различни јазици.

Со ширењето на мачките како домашни миленици и ловци на глувци, така се ширел и зборот за нив. Денес, најголемиот дел од европските и западноазиските јазици користат варијации на истиот корен: „cat“, „kat“, „kot“, „chat“, „gato“. Дури и словенските јазици, како македонскиот „мачка“ и рускиот „кот“, го делат овој корен.

Сепак, постојат и исклучоци. На пример, финскиот „kissa“ и естонскиот „kass“ најверојатно се засновани на локални зборови или се ономатопејни, односно имитираат звуци со кои луѓето ги повикуваат мачките. Во некои азиски јазици, како кинескиот „māo“, зборот исто така е ономатопеја и потсетува на звукот што го прави мачката.