Кето диетата стана една од најпопуларните нутриционистички стратегии за слабеење и подобрување на метаболичкото здравје во изминатите 10 години.
Нејзината популарност се должи на бројните сведоштва за брзи резултати, но и на научните истражувања кои ја потврдуваат нејзината ефикасност кај различни здравствени состојби. Кето диетата не е само уште еден тренд во светот на исхраната – таа е резултат на длабоки биохемиски процеси кои го менуваат начинот на кој телото ги користи енергијата и мастите.
Кето (кетогена) диетата е начин на исхрана кој се базира на многу низок внес на јаглехидрати, умерен на протеини и висок на масти. Типичната кето диета содржи околу 70-80% калории од масти, 10-20% од протеини и само 5-10% од јаглехидрати. Целта на ваквата распределба е да се предизвика состојба наречена кетоза – метаболички процес во кој телото, поради недостаток на гликоза, почнува да ги разградува мастите и да произведува кетонски тела, кои стануваат главен извор на енергија за мозокот и телото.
Кога внесот на јаглехидрати е драстично намален (обично под 50 грама дневно), нивото на инсулин во крвта паѓа, а црниот дроб започнува да ги разградува масните киселини во кетонски тела. Овие молекули (ацетоацетат, бета-хидроксибутират и ацетон) се користат како алтернативен извор на енергија, особено за мозокот, кој инаку главно користи глукоза.
Овој процес не само што го менува начинот на кој телото ги користи енергијата, туку има и силно влијание врз хормоналната регулација, чувството на глад и ситост, како и на метаболизмот на мастите.
Слабеење: Најголем број студии потврдуваат дека кето диетата доведува до побрзо и поефикасно губење на тежина во споредба со класичните диети со малку масти, барем во првите 6-12 месеци. Ова се должи на намалениот апетит, зголемената ситост и зголемената потрошувачка на енергија преку разградување на мастите.
Контрола на шеќерот во крвта: Кето диетата значително го намалува нивото на шеќер и инсулин во крвта, што ја прави корисна за лица со предијабетес или тип 2 дијабетес. Неколку клинички испитувања покажуваат дека некои пациенти дури можат да ја намалат или прекинат терапијата за дијабетес под медицински надзор.
Невролошки болести: Кето диетата првично е развиена како терапија за епилепсија кај деца и останува ефикасна кај фармакорезистентни форми на ова заболување. Новите истражувања ја испитуваат нејзината улога и кај други невролошки состојби, како Алцхајмерова болест и Паркинсонова болест, со ветувачки, но сè уште ограничени резултати.
Иако кето диетата може да биде многу ефикасна, таа не е соодветна за сите. Почетокот на диетата често е проследен со таканаречена „кето грип“ – замор, главоболка, гадење, вртоглавица и раздразливост, кои траат неколку дена додека телото се адаптира на новиот извор на енергија.
Долгорочната примена може да доведе до недостатоци на витамини и минерали, зголемен ризик од камења во бубрезите, нарушувања на црниот дроб и дигестивни проблеми. Лицата со хронични болести, бремени жени и деца треба да се консултираат со лекар пред да започнат со кето диета.
Класичните оброци на кето диета се состојат од месо, риба, јајца, сирење, јаткасти плодови, масла, авокадо и нискојаглехидратен зеленчук (брокула, спанаќ, тиквички). Се избегнуваат леб, тестенини, ориз, компири, шеќери, овошје (освен мали количини на бобинки) и скробни зеленчуци.
Потребно е внимателно планирање за да се избегнат нутритивни дефицити и да се обезбеди доволен внес на растителни влакна и микронутриенти.
Според најновите систематски прегледи и мета-анализи, кето диетата е ефикасна за краткорочно слабеење и подобрување на гликемиската контрола, но долгорочните ефекти сè уште се предмет на истражување. Некои студии предупредуваат на потенцијалните кардиоваскуларни ризици поради зголемениот внес на заситени масти, додека други укажуваат на нејзината безбедност ако се практикува со внимателен избор на здрави масти (маслиново масло, авокадо, јатки).
