Мирисот на свежо сварено кафе е ритуал кој ги обединува луѓето ширум светот. За многумина, првото утринско кафе е повеќе од пијалак – тоа е симбол на будење, момент на тишина пред дневната врева, па дури и мал луксуз што го прави денот подобар.
Но, иако навиката да се испие кафе веднаш по станување е длабоко вкоренета, современите истражувања сугерираат дека тајмингот на првата шолја има значително влијание врз нашата енергија, здравје и долгорочна благосостојба.
Зошто одложувањето на првата шолја може да биде најдобрата одлука за вашиот организам?
Телото природно лачи кортизол – хормон на стресот кој го поттикнува будењето и ја зголемува будноста – најмногу во првиот час по будење. Ако кафето го испиете веднаш по станување, ефектот на кофеинот се преклопува со природниот пик на кортизол, со што се намалува неговата ефикасност и се зголемува ризикот од развивање толеранција на кофеинот. Најновите препораки велат дека најдобро е да се почека 60-90 минути по будењето, кога нивото на кортизол почнува да опаѓа и кофеинот може да ја даде својата максимална енергетска поддршка.
Пиењето кафе веднаш по станување може да го наруши природниот ритам на енергија, што подоцна во денот може да доведе до зголемена потреба за дополнителни дози кофеин. Дополнително, кофеинот го зголемува нивото на кортизол, а хронично покачениот кортизол е поврзан со ослабен имунитет и други здравствени проблеми. За оние кои не можат да почекаат, се препорачува постепено одложување на првото кафе за поефикасна адаптација.
Млади и возрасни
Кај младите и здрави возрасни, препораката останува иста: првата шолја кафе најдобро е да се испие 60-90 минути по будење. Овој тајминг ја максимизира будноста и ја намалува веројатноста за попладневна поспаност.
Средовечни жени
Истражувања покажуваат дека умерената консумација на кафе (2-4 шолји дневно) во средна возраст, особено кај жените, е поврзана со поздраво стареење и подобро општо здравје. За жените во менопауза или со хормонални промени, се препорачува да не се надминуваат 2-3 шолји дневно и да се избегнува кафе доцна попладне, поради можни нарушувања на сонот.
Бремени жени и доилки
Бремените жени треба да го ограничат внесот на кофеин на максимум 200 mg дневно (околу една шолја кафе), поради зголемен ризик од компликации. Кај оваа група, најдобро е кафето да се консумира по појадок, за да се избегне нагло покачување на кортизол и шеќер во крвта.
Возрасни над 65 години
Кај постарите лица, метаболизмот на кофеинот е побавен, па се препорачува поумерен внес (1-2 шолји дневно) и избегнување на кафе после 14 часот, за да не се наруши квалитетот на сонот.
Кардиоваскуларно здравје
Истражување со над 40.000 возрасни лица покажа дека утринското кафе (до 12 часот) е поврзано со 16% помал ризик од смртност од сите причини и 31% помал ризик од кардиоваскуларни болести, во споредба со оние што пијат кафе во текот на целиот ден. Ова се должи на тоа што кафето наутро помалку го нарушува сонот и има посилен антиинфламаторен ефект.
Луѓето со висок крвен притисок треба да бидат внимателни, бидејќи кофеинот може привремено да го зголеми притисокот, особено ако не се консумира редовно. Кај овие лица, се препорачува да се избере кафе со понизок кофеин или да се ограничи внесот на една шолја дневно, појадокот да биде пред кафето, а да се избегнува консумација во попладневните часови.
Дигестивни проблеми
Кафето може да ја влоши дијареата и симптомите на синдромот на нервозни црева, па овие лица треба да го ограничат внесот и да избегнуваат кафе на празен стомак.
Нарушувања на спиењето
Кофеинот може да остане во организмот 6-8 часа, па се препорачува последната шолја да се испие најдоцна до 14-15 часот, за да не се наруши ноќниот сон.
