Зимските месеци создаваат парадоксални услови за зеленчукот: надвор е студено, а во домот често е премногу топло и суво поради греењето.
Ако зеленчукот го оставите на собна температура во кујната, брзо вене, скапува или рти, а ако без размислување сè ставите во фрижидер, дел од намирниците го губат вкусот, текстурата или побрзо се расипуваат.
Затоа е важно да се знае кој зеленчук сака ладно и влажно, а кој ладно и суво, што се чува во фрижидер, а што во остава, визба или на застаклена тераса. Со неколку едноставни правила, можете значително да го продолжите рокот на зеленчукот и да заштедите пари и време, без да фрлате храна.
Најдобро место за повеќето зеленчуци е ладно, темно и суво или умерено влажно, зависно од видот (идеално околу 4–10°C).
Коренестиот зеленчук сака ладно и малку повлажно место, додека кромидот, лукот и компирот бараат ладно, темно и добро проветрено, но посуво.
Најтоплите делови во домот (до радијатори, над шпорет, на прозорска полица со сонце) се најлош избор за складирање, бидејќи таму се забрзува дехидрацијата и скапувањето.
Во фрижидер задолжително се чуваат многу „нежни“ зеленчуци кои брзо венеат: зелена салата, спанаќ, блитва, брокула, карфиол, свежи билки и слично. Препораката е да бидат во добро затворена кеса или пластична кутија, за да се задржи влагата, но без внатре да има кондензација и капки вода.
Во оставата, шпајзот или ладен ормар треба да стојат зеленчуци што не сакаат фрижидер: компир, кромид, лук, тиква, дел од коренестите култури и зрната. Таквите простории треба да се темни, суви и проветрени, далеку од извор на топлина и без големи осцилации на температурата.
Зелена салата и листести зеленчуци
Зелената салата, рукола, спанаќ и сличните се многу чувствителни на топлина и сув воздух, па во зима речиси секогаш им е место во фрижидер. Најдобро е да се чуваат во фиоката за зеленчук, во пластична кеса или кутија со неколку мали дупчиња и со сува салфета внатре за да го впива вишокот влага.
Измијте ги и добро исушете ги пред складирање, бидејќи останата вода на листовите го забрзува гниењето. Ако имате ладна визба што не мрзне зиме или застаклена тераса со температура над нула, можете краткорочно да ги чувате таму, но само ако се заштитени од мраз и промаја.
Краставици и домати
Краставиците не сакаат силен студ и најдобро се чуваат на малку пониска од собна температура, но не премногу ладно. Ако во станот е многу топло поради греење, краткорочно можете да ги ставите во фрижидер, но најдобро на повисоката полица, за да не се изложени на најладниот дел. Пластична кеса или кутија ќе ги заштити од дехидрација, но избегнувајте да ги држите влажни.
Доматите генерално се чуваат надвор од фрижидер, бидејќи на силен студ го губат вкусот и аромата. Зимно време, идеално е да стојат во најладниот дел од станот, подалеку од радијатори, или на застаклена тераса каде не паѓа температурата под нулата. Ако се веќе многу зрели, може краткорочно да ги ставите во фрижидер за да не се расипат, но пред употреба оставете ги да се затоплат на собна температура.
Компири: Визба, остава, тераса
Компирите се типичен „зимски“ зеленчук кој не сака фрижидер. Премногу ниската температура во фрижидерот го претвора скробот во шеќер, па вкусот се менува, а и текстурата станува чудна при готвење.
Најдобро се чуваат на ладно, темно и проветрено место, на пример во визба, ладен ходник, шпајз или под мијалник ако е доволно свежо. Идеални се 4–10°C, во хартиена кеса, мрежа или дрвена/пластична гајба со отвори за воздух. На застаклена тераса може да стојат ако не замрзнува – ако постои ризик од мраз, покријте ги со ќебе или стиропор, или внесете ги внатре при најголем студ.
Кромид и лук
„Стар“ кромид и лук, во лушпа, бараат ладно, суво и добро проветрено место, а не фрижидер. Препораката да се држат на 0–10°C, во суви простории како шпајз или визба, во мрежи, плетени венци, корпи или гајби за да може воздухот да циркулира.
Важно е да бидат далеку од компир, бидејќи компирот испушта етилен и може да го поттикне ртењето на кромидот и лукот. Исечен или излупен кромид и лук се чуваат во фрижидер, добро затворени, и треба да се искористат во краток рок. За подолгорочно чување може да се сушат или да се замрзнат во мали порции.
Коренест зеленчук (морков, целер, цвекло…)
Коренестиот зеленчук атмосферата на „мини визба“ ја сака најмногу: ладно, темно и умерено влажно. Во куќни услови, одлично решение е визба, ладен подрум или фиока во фрижидер, во кеса или кутија со неколку дупчиња за да излегува вишок влага.
Некои водичи препорачуваат морковите и цвеклото да се чуваат во песок или струготини во визба, за да се задржи влагата без директен контакт со воздух. Ако немате такви услови, фрижидерот е сосема прифатлив, само отстранете ги листовите (ако ги има) и не ги чувајте сосем влажни.
Тикви, зелка
Тиквите и зимските сортни тикви најдобро се чуваат надвор од фрижидер, на ладно, суво и темно место. Може да стојат во визба, на полиците во шпајз или на тераса заштитени од мраз и директно сонце.
Зелката е толерантна на студ и може да се чува во фрижидер или во ладна визба, зависно од просторот. Во фрижидер најдобро е да се завитка во фолија или кеса за да не се суши, додека во визба може да се чува ако имадобра циркулација на воздух.
Класичната визба или подрум со стабилна ниска температура (околу 4–10°C) и умерена влага е идеално место за долго чување на компири, кромид, лук, коренест зеленчук и тикви. Некои практични водичи сугерираат и импровизирани ладни простории, како „cold closet“, гаража или дел од подрумот со изолиран дел за зеленчук.
Застаклената тераса може да функционира како мала визба ако не замрзнува, но треба да се внимава на силните падови на температурата. Зеленчукот може да се стави во стиропорни кутии или кутии со изолација, а при екстремни мразови да се внесуваат навечер во ходник или друга постудена, просторија каде температурата не паѓа под нулата.
Одвојте го зеленчукот што сака суво (кромид, лук, компир, тиква) од оној што сака повеќе влага (морков, цвекло, зелка).
Држете го подалеку од овошје што испушта етилен (јаболка, банани), бидејќи тоа го забрзува зреењето и ртењето.
Редовно прегледувајте ги гајбите и кесите и веднаш отстранувајте ги меките или расипани парчиња, за да не го нападнат останатиот зеленчук.
Со прилагодување на местото на чување според типот зеленчук – дел во фрижидер, дел во остава или визба, дел на заштитена тераса – ќе имате свежи намирници многу подолго време, и покрај тоа што зимата ја прави кујната топла, а балконот леден.
