Вакцините против COVID-19 одиграа клучна улога во намалувањето на влијанието на пандемијата, спречувањето на тешки болести, хоспитализации и смртни случаи, а се чини дека штитат и од долг ковид.
Но некои истражувања покажуваат дека во ретки случаи можат да предизвикаат хронични несакани ефекти слични на долг ковид. Едно ново истражување се обиде да ги најде причините и да открие дали може да се предвиди кај кои лица ќе се развијат такви несакани ефекти.
Студијата е важна од повеќе причини: 1) покажува дека несаканите ефекти, спротивно на уверувањето на антиваксерите, не се прикриваат, туку напротив, и понатаму ревносно се истражуваат; 2) таквите студии ги откриваат механизмите поради кои се јавуваат несакани ефекти; 3) тие потоа можат да се споредуваат со последиците од корона; 4) можат да се бараат стратегии за развој на побезбедни вакцини и санирање на несаканите ефекти.
Според проценките на Светската здравствена организација (СЗО), кои се темелат на анализи на податоци од разни студии, вакцините против ковид спречиле до денес повеќе од 60 милиони смртни случаи.
Некои големи студии покажале дека вакцините ја намалуваат смртноста од сите причини бидејќи значително го намалуваат ризикот од тешки облици на ковид, но и од последователни компликации.
Меѓутоа, некои ретки поединци пријавуваат хронични симптоми кои се појавиле набрзо по вакцинацијата. Оваа недоволно разјаснета, долготрајна состојба е позната како поствакцинациски синдром (ПВС).
Во новата студија научниците од Универзитетот Јејл направиле почетни чекори во карактеризирањето на оваа состојба и откриле потенцијални имунолошки обрасци кои ги разликуваат лицата со ПВС од другите. Наодите се сè уште во рана фаза и бараат понатамошна потврда, но на крајот би можеле да помогнат во обликувањето на стратегии за помош на погодените лица.
„Оваа работа е сè уште во почетна фаза и мораме да ги потврдиме овие наоди“, вели Акико Ивасаки, професорка по имунобиологија на Медицинскиот факултет Јејл (YSM) и коавторка на студијата објавена на MedRxiv.
„Но ова ни дава надеж дека би можело да постои нешто што можеме да го користиме за дијагноза и лекување на ПВС во иднина“, додава таа.
Некои од најчестите хронични симптоми на ПВС вклучуваат замор, мозочна магла (brain fog), невропатии, нетолеранција на вежбање, чувство на вкочанетост, несоница, палпитации, болки во мускулите, тинитус, главоболки и вртоглавици.
Тие симптоми се развиваат ден до два по вакцинацијата, но може да траат и подолго. Потребни се дополнителни истражувања за да се разбере честотата на ПВС во популацијата на вакцинирани. Засега се знае само дека е многу мала. Исто така ќе треба да се спроведат дополнителни истражувања за да се утврди причинско-последичната врска меѓу ПВС и вакцинацијата.
„Јасно е дека некои поединци се соочуваат со значителни предизвици по вакцинацијата. Наша одговорност како научници и клиничари е да ги слушаме нивните искуства, темелно да ги истражиме основните причини и да бараме начини за помош“, вели коавторот на студијата Харлан Крумхолц, професор по медицина на YSM.
Фазата на испитување откако лекот е пуштен во промет се нарекува четврта фаза на клиничко испитување, а за време на неа се следат долгорочната безбедност, ефикасност и ретки несакани ефекти во пошироката популација кои не можат да се откријат на примерок од неколку десетици илјади учесници во тестирањето, вообичаено во третата фаза.
Според податоците достапни од 2024 година, глобално се применети досега околу 13 и пол милијарди дози вакцини против COVID-19 на околу 70,6% од светската популација.
Податоците за новата студија се собрани од Јејловата студија Listen to Immune, Symptom, and Treatment Experiences Now (LISTEN), со која истражувачите настојуваат подобро да ги разберат долгиот ковид и ПВС.
Во неа научниците вклучиле податоци од 42 учесници кои пријавиле симптоми на ПВС и 22 лица кои не пријавиле никакви симптоми на ПВС.
Во примероците крв барале имунолошки карактеристики кои се разликувале меѓу двете групи. Откриле, меѓу другото, дека оние со ПВС имале пониски нивоа на некои подтипови CD4+ T клетки и повисоки нивоа на TNF-alfa+ CD8 T клетки, кои се типови бели крвни клетки.
Исто така се забележани разлики во нивоата на антитела кои телото ги користи за таргетирање на SARS-CoV-2.
Кога ги измериле нивоата на шилестиот протеин SARS-CoV-2 – дел од вирусот кој му овозможува продор во клетките на домаќинот (графиката горе), а кој вакцините против ковид го користат за поттикнување на имунолошки одговори – откриле дека некои поединци со ПВС, дури и оние без докази за инфекција, имале повисоки нивоа на шилест протеин од контролната група. Типично шилестиот протеин може да се детектира неколку дена по вакцинацијата, но некои учесници со ПВС имале мерливи нивоа повеќе од 700 дена по последната вакцинација. Присуството на шилест протеин исто така е поврзано со долг ковид.
„Не знаеме дали нивото на шилест протеин е причина за хроничните симптоми бидејќи имаше и други учесници со ПВС кои немаа мерливи нивоа на шилест протеин. Но тоа би можело да биде еден од механизмите кои стојат зад овој синдром“, навела Ивасаки.
Тимот од Јејл, освен присуството на шилест протеин, исто така настојува да го процени можниот придонес на автоимунитетот, оштетувањето на ткивата и реактивацијата на Епштајн-Бар вирусот (ЕБВ), кој е присутен во организмите на голема повеќина луѓе. Студијата покажала дека лицата со ПВС имаат зголемено количество на антитела на ЕБВ.
Длабокото разбирање на ПВС и неговите причини би можело да доведе до уште подобри вакцини кои имаат помалку несакани ефекти, ефикасни методи за дијагностицирање на синдромот и цели за лекување.
„На пример, ако можеме да утврдиме зошто шилестиот протеин е толку долго присутен кај некои луѓе, можеби можеме да го отстраниме – со моноклонални антитела, на пример – и можеби тоа би можело да помогне во намалувањето на симптомите на ПВС“, рекла Ивасаки.
Имунологот и вирологот, проф. д-р Ванда Јураниќ Лисниќ од Медицинскиот факултет во Риека истакнува дека студијата има бројни недостатоци, што го признаваат и самите автори. „Првиот е тоа што е спроведена на мал примерок. Причината за тоа би можела да биде тоа што бројот на пријавени несакани ефекти на ПСВ е многу мал“, вели Јураниќ Лисниќ.
„Вториот е тоа што сè уште не поминала рецензии. Но бидејќи станува збор за многу угледни научници и институција, сепак има тежина. Проблем е и тоа што пациентите кои имаат ПВС се самодијагностицирани, а засега сè уште не постојат клинички критериуми за негова дијагноза ниту знаеме дали се работи за еден или повеќе синдроми и дали воопшто се работи за синдром“, објаснува.
Понатаму, од 42 пациенти, 60% од нив покрај вакцинацијата исто така прележале ковид, па тоа дополнително ја комплицира интерпретацијата.
„Потврдата за прележување е утврдена со детекција на антитела на протеинот N, кој го развиваат само луѓе кои биле во контакт со SARS-CoV-2, вирусот кој го носи. Но, за жал, невозможно е да се утврди во кој момент тие лица биле инфицирани со вирусот и колку пати. Конечно, мерените концентрации на протеинот S биле исклучително ниски - фемтомоларни, па е прашање дали воопшто се физиолошки релевантни“, вели вирологот од Риека.
За крај е важно да се истакне што напишале авторите во студијата.
„Истражувањата во оваа област носат ризик од поттикнување дебата за вакцинацијата. Нето користа од програмата за вакцинација против COVID-19 е јасна, а постојат и загрижености поради колебањето во вакцинацијата. Меѓутоа, стравот од поттикнување колебање во вакцинацијата не би требало да ги попречува напорите во истражувањето на оваа состојба – и напредокот за луѓето кои страдаат.“
