Состојбата на пазарот на нафтени деривати во Србија, и покрај санкциите на САД врз Нафтената индустрија на Србија (НИС), која е во мнозинска руска сопственост, сè уште не изгледа драматично, но наскоро би можело да предизвика постепено затворање на една петтина од бензинските пумпи во земјата, објавуваат белградските медиуми.
Санкциите што ги воведе Канцеларијата на Министерството за финансии на САД (OFAC) врз рускиот енергетски сектор, воведени на почетокот на годината, се во сила за руско-српската компанија од 9 октомври, и нема индикации дека НИС ќе добие лиценца за обезбедување на проток на сирова нафта преку нафтоводот Јанаф или од други извори.
Американските претставници постојано го предупредуваат Белград дека не сакаат руска сопственост (56,15 проценти), која „треба да биде нула“, но и покрај неколкуте одложувања во спроведувањето на санкциите во текот на изминатите девет месеци, тоа не се случи, и покрај „берзата“ меѓу подружниците кои не се под санкции.
Српскиот претседател Александар Вучиќ призна дека Русите не сакаат да го продадат својот удел во компанијата, тврдејќи дека „не станува збор за пари, туку за политика“.
Во меѓувреме, беше преговарана можноста руската страна да го продаде мнозинскиот пакет, со што би се избегнале санкции, но не беше постигнат договор. Рафинеријата НИС во Панчево, по неколкудневно одржување на системот, вчера го започна процесот на суспендирање и исклучување на минимална одржливост, така што рафинерискиот систем ќе биде подготвен да започне „штом се исполнат условите“ и да добие потврда за достапноста на сурова нафта, чиј проток претежно зависи од испораката преку нафтоводот Јанаф.
Српските власти одлучија да ги одржат трансакциите за плаќање со НИС до крајот на оваа недела, со ризик за државата таканаречените секундарни санкции да влијаат на трансакциите за плаќање на домашните банки.
Според официјалните податоци, НИС управува со околу 20 проценти од бензинските пумпи во Србија, но генерира речиси 50 проценти од својот промет на пазарот од продажба на гориво, што значи дека продава повеќе гориво од кој било друг. НИС е во ко-сопственост на државата Србија (29,87 проценти), а акциите се исто така во сопственост на граѓани, сегашни и поранешни вработени и други малцински акционери.
Негативниот исход од ситуацијата би можел да доведе до постепено затворање на станиците на НИС и Газпром - 356 од вкупно 1.520 во цела Србија.
Санкциите ќе важат и за рускиот Лукоил од 13 декември, па затоа и тој ќе остане без залихи. „Кога НИС ќе остане без оперативни залихи на станиците, не можеме да ги дадеме од резервата, ниту на Лукоил од 13 декември - тогаш цела Србија би била предмет на санкции“, рече Вучиќ вчера.
Тој рече дека горивото ќе биде достапно, „но на други бензински пумпи“. Доколку санкциите продолжат, Србија ќе мора дополнително да се сврти кон увоз на нафтени деривати од соседните земји, што е поскапа опција и бара дополнителна логистика, па експертите предупредуваат дека ова може да биде генератор на верижни зголемувања на цените и инфлација.
