Посетата на украинскиот претседател Володимир Зеленски на Србија минатата недела предизвика низа бурни реакции низ целиот Балкан. Зеленски се сретна со српскиот претседател Александар Вучиќ за прв пат во Белград, а потоа изјави дека Украина нема да ја признае независноста на Косово, што дополнително ја влоши ситуацијата во регионот, пишува Politico.
Одговорот од Косово пристигна речиси веднаш. Голем сино-жолт транспарент со натпис „Слободна Украина“, поставен во 2022 година, беше отстранет од главниот пат во Приштина. Градоначалникот Прпарим Рама рече дека сочувствува со „луѓето кои се соочуваат со војна, насилство и прогон“, но додаде дека „почитувањето мора да биде взаемно“.
По посетата, Вучиќ се закани дека Србија физички ќе го пренасочи текот на реката Ибар како одговор на уривањето на куќите во сопственост на Срби на бреговите на резервоар во Косово. Таквиот потег би го исушил езерото кое go снабдува вода со поголемиот дел од Косово и служи за ладење на неговата најголема електрана.
Во меѓувреме, српскиот министер за надворешни работи, Марко Ѓуриќ, и албанскиот премиер Еди Рама јавно се расправаат на социјалната мрежа X. Рама ја обвини Србија дека живее во „политички меур“ и негираше дека „Србија го загубила Косово одамна“.
Косово, со мнозинско албанско население, беше јужна покраина на Србија поголемиот дел од XX век. По децении репресија, која ги укина широките политички права од југословенската ера, избувна вооружен конфликт во 1998 и 1999 година. Тримесечна воена интервенција на НАТО ги потисна српските сили, а Косово беше ставено под администрација на Обединетите нации.
Независноста беше прогласена во 2008 година и до денес е призната од повеќе од 100 земји, вклучувајќи ги САД, Обединетото Кралство и 22 од 27-те членки на Европската Унија. Косово е исто така потенцијален кандидат за членство во ЕУ, откако ја поднесе својата апликација во декември 2022 година.
Рускиот претседател Владимир Путин често го користеше статусот на Косово како аргумент за да ја оправда својата инвазија на Грузија во 2008 година и анексијата на Крим во 2014 година. Косовскиот министер за надворешни работи Глаук Коњуфца изјави дека „со жалење“ ги забележал ставовите на Зеленски. Додаде дека таквата реторика потсетува на „обидите на Русија да го повика Косово како преседан“.
Се поставува прашањето зошто украинскиот лидер одлучил воопшто да се вклучи во сложени балкански односи. Одговорот веројатно лежи во оружјето. Србија, на крајот на краиштата, сè уште произведува значителни количини муниција од советски калибар, која Киев не може да ја добие од своите западни сојузници бидејќи тие ги користат стандардите на НАТО.
Украинската војска сè уште во голема мера се потпира на тешки хаубици и тенкови од советската ера, кои се клучни за борбите во Донбас. И покрај неговиот проруски став, Вучиќ се чини дека е подготвен дискретно да ја испорача оваа муниција на Киев.
Приближувањето на Вучиќ со Зеленски би можело да биде и обид за ублажување на критиките од Брисел. Лидерите на Европската Унија го осудија неодамнешното насилство за време на антивладините протести во Србија и предупредија на „колапс на демократските стандарди“.
„Тој се надева дека во наредните месеци ќе добие помалку критики поради неговите блиски, или барем симболично поблиски, врски со Зеленски. Вучиќ го прави ова за да ја зајакне својата позиција пред ЕУ пред можните избори во земјата“, објасни Флориан Бибер, раководител на Центарот за студии за Југоисточна Европа на Универзитетот во Грац.
