Европа годинава плати рекордни 7,3 милијарди евра за течен природен гас (LNG) од рускиот арктички проект Yamal, надминувајќи ја вкупната вредност на увозот за целата 2025 година во текот на само првите осум месеци. Иако европските функционери јавно зборуваат за прекинување на економските врски со Русија, податоците покажуваат спротивен тренд, пренесува Euronews.
Анализата на невладината организација Urgewald, која го следи финансирањето на проекти што штетат на климата, открива дека европските пристаништа примиле 156 пратки со LNG од Yamal во првите осум месеци од 2026 година. Вкупниот обем од 11,39 милиони тони претставува зголемување од 10,1 отсто во споредба со истиот период минатата година. Податоците од Kpler, компанија за следење на пазарот во реално време, потврдуваат дека меѓу јануари и почетокот на септември, европските пристаништа примиле 88,9 отсто од вкупниот глобален извоз од проектот Yamal – значителен пораст во споредба со 78,2 отсто во 2025 година.
„Купувачите од ЕУ очигледно го максимизираат увозот пред забраната да стапи на сила во јануари 2027 година. Станува збор главно за испораки во рамките на постоечките долгорочни договори, додека увозот на LNG врз основа на краткорочни договори беше забранет уште во април оваа година“, објасни за Euronews Чарлс Костеруз, енергетски аналитичар во Kpler.
Аналитичарите наведуваат дека зголемената потрошувачка е резултат на комбинација од повисоки цени на гасот во Европа и поголем број пратки. На зголемениот увоз влијаеја и конфликтите на Блискиот Исток, кои ја попречија клучната енергетска рута низ Ормутскиот Теснец. Најголеми европски увозници на руски гас од Арктикот се Франција (4,4 милиони тони), Белгија (3 милиони), Шпанија (2,7 милиони) и Холандија (1,1 милион тони).
Две европски компании доминираат во транспортната мрежа: шкотската Seapeak и грчката Dynagas. Бродовите поврзани со нив превезле 72 отсто од вкупниот извоз на LNG од Yamal. Шест танкери од класата Arc7, поврзани со компанијата Seapeak, транспортирале 4,73 милиони тони, додека пловните објекти на грчката компанија Dynagas превезле приближно 4,5 милиони тони.
„Европа тврди дека се оддалечува од руските енергетски извори, но податоците го покажуваат спротивното“, изјави Александар Кирк од организацијата Urgewald. „Во првите осум месеци, ЕУ увезе 10 отсто повеќе LNG од Yamal, што претставува речиси девет од секои десет тони извезени од тој проект.“
Зголемувањето на трговијата се случува во чувствителен политички момент. Европските лидери пристигнуваат во Финска на 13 септември за Европскиот самит за Арктикот, додека дипломатите во Брисел подготвуваат 22-ри пакет санкции против Русија – пакет во кој Грција обезбеди изземање од целосната забрана за увоз на руски LNG. Истражувањата откриваат дека Европа не е само голем купувач, туку и клучен извор на логистичка поддршка за руската трговија на Арктикот, што укажува на значителна ранливост за Москва.
Бидејќи арктичките води остануваат замрзнати поголемиот дел од годината, Русија се потпира на флота од 15 специјализирани танкери-кршачи на мраз од класата Arc7. Кратките патувања до европските пристаништа им овозможуваат на овие бродови брзо да го истоварат товарот и да се вратат по нова пратка. Доколку истите овие бродови би биле принудени да пловат кон Азија во текот на зимата, патувањето би траело со недели подолго, а рускиот извоз на гас драстично би опаднал.
Отворањето на Северниот морски пат во текот на летото ѝ овозможи на Русија во август да го подели својот извоз меѓу Европа и Азија. Сепак, тој премин наскоро ќе се затвори. До декември, замрзнатата источна рута ќе стане непроодна, принудувајќи ја Русија повторно целосно да се потпре на европските пристаништа.
Вистинскиот тест за рускиот енергетски сектор ќе настапи на 1 јануари 2027 година, кога ќе стапи на сила забраната за увоз на руски LNG и за користење на поморски услуги во рамките на Европската Унија. Експертите проценуваат дека губењето на пристапот до европските пристаништа ќе изврши притисок без преседан врз руските операции на Арктикот. Додека европските лидери се собираат во Рованиеми, Финска, за да ја координираат безбедноста на Арктикот, активистите предупредуваат дека европските енергетски компании преку своите операции директно го полнат воениот буџет на Кремљ.
„Не смеат да го занемарат фактот дека средствата, пристаништата и поморските услуги од ЕУ му помагаат на еден од клучните енергетски проекти на Путин на Арктикот да постигне рекорден резултат оваа година“, изјави Себастијан Ротерс, активист за прашања поврзани со санкциите во организацијата Urgewald.
Додека се преговара за 22-риот пакет санкции, активистите ги повикуваат европските влади да ги затворат постоечките правни празнини. Тие бараат итна забрана за сервисирање на танкерската флота Arc7 и строг ембарго на продажбата на специјализирани танкери за LNG на руски компании. Останува прашањето дали земјите-членки – кои сè уште стравуваат од зимски скокови на цените – имаат политичка волја да ја прекинат оваа врска вредна милијарди евра.
