Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, го одржа својот годишен говор за состојбата на Унијата пред Европскиот парламент, осврнувајќи се на клучните глобални, безбедносни и општествени предизвици со кои се соочува континентот.
На почетокот на својот говор, Фон дер Лајен нагласи дека Европската унија мора темелно да ги редефинира своите партнерства во свет што брзо се менува – издвојувајќи ја Канада – истовремено уверувајќи ги земјите од Западен Балкан дека нивната иднина е во рамките на Европската Унија.
Во своето обраќање пред Европскиот парламент, Фон дер Лајен изјави дека Европа мора да ја гради сопствената сила и капацитет за дејствување, истовремено зајакнувајќи ги партнерствата со земјите што ги делат нејзините вредности.
„Во овој нов свет, мора итно да ги преиспитаме нашите партнерства и да изградиме глобални коалиции за нашата отпорност и нашите демократии“, рече Фон дер Лајен.
Таа посвети посебен дел од својот говор на канадскиот премиер Марк Карни, кој беше присутен на нејзиното обраќање.
„Марк, твоето присуство овде е симбол на трајното пријателство меѓу нашите народи. Нашите културни, историски и лични врски се длабоко вткаени во ткивото на нашите општества“, рече претседателката на Европската комисија.
Таа истакна дека трговијата меѓу ЕУ и Канада пораснала за 75 отсто за помалку од десет години, благодарение на договорот CETA.
„Ова ја покажува силата на нашите трговски договори. На светот гледаме низ иста призма: од вештачка интелигенција до климатски промени, од Арктикот до геополитиката. Застанавме заедно со Украина по прашањата за одбрана, критични суровини и синџири на снабдување“, рече Фон дер Лајен.
Според неа, заедничката вредност што ги поврзува ЕУ и Канада е, пред сè, демократијата.
„Европа и Канада веруваат во демократијата. Веруваме дека моќта не им припаѓа на најсилните, најбогатите или најгласните, туку на сите нас. Дека демократиите имаат слобода да изберат со кого ќе соработуваат“, изјави таа.
Фон дер Лајен најави амбициозен план за подигнување на односите меѓу ЕУ и Канада на сосема ново ниво.
„Ги здружуваме силите по сопствен избор. Ќе преминеме од CETA кон Алијанса за иднината за да создадеме заеднички простор на просперитет и економска безбедност“, рече таа.
Планот, како што истакна таа, опфаќа соработка во низа стратешки области.
„Ќе работиме на паметно производство. Ќе создадеме технолошки сојуз. Ќе ги интегрираме нашите одбранбено-индустриски бази. Ќе го претвориме Арктикот во водечки заеднички проект. Ќе работиме на енергетиката, критичните минерали и батериите, вештачката интелигенција, квантните технологии, сајбер-безбедноста и економската безбедност“, рече Фон дер Лајен.
Таа нагласи дека ова партнерство не е насочено против која било трета земја.
„Ова партнерство не е против никого, туку е за нашата заедничка сила“, рече таа.
Потоа таа изнесе предлог што претставува еден од најзначајните делови од нејзиниот говор. „Сакам да соработувам со вас на отворањето на вратата за Канада да стане прва придружна членка на ЕУ. Делиме океан, вредности и поглед на светот. А сега, заеднички ќе ја градиме нашата заедничка иднина“, додаде таа.
Зборувајќи за иднината на Европската Унија и нејзиното соседство, Фон дер Лајен особено ги спомена Западен Балкан, Украина и Молдавија.
„Доволно е само да се погледне надвор од нашите граници за да се сфати колку е сè уште жива европската идеја. Доволно е само да се погледне кон Украина и Молдавија. Кон Западен Балкан. Доволно е само да се погледне кон сите оние земји блиски до нашата Унија“, рече таа.
Потоа, Фон дер Лајен упати директна порака до земјите-кандидати.
„Бидејќи нивната иднина е во нашата Унија, наскоро ќе предложиме патокази за најнапредните кандидати“, рече таа.
Таа нагласи дека процесот на проширување мора да остане заснован на исполнување критериуми, со посебно инсистирање на европските вредности.
„Овој процес ќе остане заснован на заслуги. И повторувам: почитувањето на нашите вредности не е предмет на преговори“, изјави таа.
Во овој контекст, таа се осврна и на настаните во Белград по смртта на осудениот воен злосторник Ратко Младиќ.
„Бев згрозена од сликите од погребот на Ратко Младиќ во Белград минатата недела. Тој изврши некои од најстрашните злосторства против човештвото. Величањето на воените злосторници едноставно нема место во Европската Унија“, рече Фон дер Лајен.
Таа додаде дека сите жртви на војните во поранешна Југославија заслужуваат да бидат запаметени.
„Сите жртви на војните во поранешна Југославија заслужуваат да бидат запаметени, а сите нивни семејства заслужуваат наше сочувство. Зашто тоа е она за што ние, како Унија, се залагаме: вистина, правда и почитување на нашите вредности“, рече претседателката на Европската комисија.
Фон дер Лајен посвети значителен дел од својот говор на безбедноста и односите со Русија, особено по низата инциденти што таа ги опиша како дел од сè поинтензивните хибридни закани.
„Не смееме да имаме илузии за она што се случува: хибридните закани со кои се соочува Европа стануваат сè помалку ’хибридни‘, а сè повеќе реални закани“, рече таа.
Таа наведе сајбер-напади, акти на саботажа, подметнување пожари и упади со дронови, и најави нова европска безбедносна стратегија.
„На Европа ѝ е потребен сопствен план за справување со хибридните закани. Итно ни е потребен консензус за тоа како да одговориме на конкретни инциденти – оние што се под прагот на вооружена агресија, но јасно ја загрозуваат нашата национална безбедност“, изјави таа.
Таа исто така предложи воспоставување механизам што би служел како еден вид европски пандан на Членот 4 од договорот на НАТО.
„Сметам дека дојде време за европски ’Член 4‘ – или протокол за безбедносни вонредни состојби“, рече таа.
Според нејзиниот предлог, доколку некоја земја-членка го активира таков механизам, сите земји-членки би се состанале за да координираат заеднички одговор.
„За да се спречи понатамошна ескалација и да се ублажи нејзиното влијание“, објасни таа.
Фон дер Лајен исто така изнесе идеи за формирање Европски совет за безбедност, кој би ги вклучувал не само земјите-членки, туку и партнери како Канада, Норвешка, Украина и Обединетото Кралство.
Во контекст на зајакнувањето на европската одбрана, Фон дер Лајен изјави дека војната во Украина ја покажува важноста на капацитетите како што се воздушната и ракетната одбрана, стратешкиот транспорт, полнењето гориво во воздух, како и вселенските и сајбер-капацитетите.
„На Европа ѝ се потребни повеќе од овие капацитети. Само со заедничко дејствување Европа има капацитет да ги обезбеди“, рече таа.
Таа најави нов Европски инструмент за стратешки капацитети, усогласен со НАТО.
„Зашто само силна и кредибилна европска одбранбена позиција може да ја гарантира нашата безбедност. Европа ќе го брани секој поединечен квадратен метар од својата територија“, рече таа.
Фон дер Лајен ја опиша состојбата на Европа како истовремено силна и неизвесна.
„Состојбата на нашата Унија никогаш не била посилна. Сепак, состојбата на нашата Унија може да изгледа и понеизвесна од кога било претходно“, рече таа.
Според неа, Европа мора да биде способна сама да одлучува за својата иднина.
„Во овој свет, Европа одлучи сама да го трасира својот пат. И сега, се појавува посилна и понезависна Европа. Во овој свет, судбината на Европа мора да остане во рацете на Европејците“, изјави таа.
На крајот од својот говор, Фон дер Лајен заклучи дека Европската Унија мора да остане проект на мир, демократија, слобода и заеднички просперитет.
„Да не заборавиме како се роди нашата Унија. Нации што толку долго биле во војна се обединија за да изградат заедничка судбина. Судбина на мир и просперитет, демократија и слобода. Да ја земеме иднината повторно во свои раце. Да живее Европа“, рече Урсула фон дер Лајен.
