Полска подготвува барање за отштета против Русија за злосторства извршени за време на советската власт, потег што следи по претходното барање за 1,3 илјади милијарди евра репарации од Германија за злосторства од Втората светска војна, објавува Financial Times.
Бартош Гондек, директор на институтот на кој премиерот Доналд Туск му довери истражување на руските историски злосторства, рече дека истрагата ќе биде значително пообемна од онаа за нацистичките злосторства. Причината, вели тој, е што Полска поминала повеќе од четири децении под советско влијание за време на Студената војна.
Гондек рече дека е „прерано“ да се каже дали отштета од Москва ќе го надмине износот побаран од Берлин во 2022 година.
Неговиот тим од десетина полски историчари и истражувачи се соочува со поголеми пречки отколку во случајот со германското барање, опишувајќи ја истрагата како „долгорочен проект“. Полските историчари немаат пристап до чувствителни руски архиви, а многу релевантни документи биле фалсификувани или уништени за време на советската ера.
Барањето би можело дополнително да ги заостри тензиите со Москва, во време кога Варшава го обвинува Владимир Путин за интензивирање на хибридната војна, особено откако руските беспилотни летала влегоа во полскиот воздушен простор минатиот септември.
Владата на Туск, исто така, тврди дека Полска станала најчеста цел на руските кибернапади, а неколку лица се уапсени под сомнение за шпионажа за Русија.
Тужбата на Полска против Германија останува нерешена и контроверзна, дури и на домашната политичка сцена. Германија верува дека прашањето за репарациите е законски затворено по Втората светска војна. Во меѓувреме, десничарската опозициска партија на Полска „Закон и правда“ (PiS) тврди дека Туск не направил доволно за да го принуди Берлин да плати.
Проевропската коалиција на Туск беше заменета со PiS на власт во 2023 година. Аркадиуш Муларчик, европратеник од PiS кој го предводеше предлогот против Германија во 2022 година, рече дека неговата партија отсекогаш имала намера да поднесе предлог против Русија, но подоцна.
Тој го обвини Туск дека сега се обидува да ги искористи жалбите против Москва за да го одвлече вниманието од „ќорсокакот“ во преговорите со Берлин. „Поставувањето на прашањето за руските репарации е всушност обид да се избегне клучна тема, која е сè уште нерешена одговорност на Германија“, изјави Муларчик за FT.
„Со оглед на тоа што Туск веќе ги присвои успесите на PiS како свои, не би било изненадувачки ако цинично се обиде да создаде политички капитал каде и да може“, додаде тој.
Кремљ долго време ги негираше злосторствата како што е масакрот во Катинската шума во 1940 година, во кој околу 22.000 полски воени офицери и цивили беа убиени кратко откако Полска беше поделена од Германија и Советскиот Сојуз. Сепак, во 2010 година, рускиот парламент конечно призна дека советскиот лидер Јосиф Сталин го наредил масакрот во Катин.
Сепак, од почетокот на руската инвазија на Украина во 2022 година, Путин промовира ревизионистички поглед на историјата кој ја таргетира и Полска. Во 2023 година, тогашниот претседател на рускиот парламент, Вјачеслав Володин, предложи Полска да ѝ плати на Русија 750 милијарди долари за нејзиното ослободување на крајот од Втората светска војна.
Минатиот месец, раководителот на руските федерални архиви, Андреј Артизов, рече дека студија нарачана од Путин покажала дека Полска ги поткопала советските напори да соработува со Велика Британија и Франција против Германија за да се спречи Втората светска војна, тврдење што Полска го негира.
Полскиот историчар Павел Махчевиќ верува дека Туск веројатно следи две политички цели барајќи „источен извештај“ за советските злосторства. Прво, неговата влада сака да се спротивстави на растечката кампања за дезинформации на Путин против Полска. Второ, Туск се обидува да „ѝ покаже на јавноста дека не се само десницата и партијата Право и правда кои се грижат за полските интереси“, рече Махчевиќ.
Во меѓувреме, Карол Навроцки, историчар назначен од ПиС да раководи со Институтот за национално сеќавање, продолжува да врши притисок врз Берлин за репарации. „Германската држава до ден-денес не ѝ платила на Полска отштета за злосторствата од Втората светска војна“, рече Навроцки минатиот месец во Аушвиц на годишнината од ослободувањето на нацистичкиот логор. „Вака не се гради свет на мир“.
И покрај отфрлањето на полското барање, германскиот канцелар Фридрих Мерц неодамна презеде мали чекори на помирување, од ветување за изградба на споменик на Полска во Берлин до враќање на ограбените полски артефакти.
„Разгледуваме понатамошни можности за соодветни хуманитарни гестови кон полскиот народ“, рече Мерц во декември по средбата со Туск. „Ве молам за разбирање што не даваме никакви бројки, но бидете сигурни дека германската влада, која јас ја предводам, е многу свесна за својата историска одговорност кон нашиот сосед Полска.“
Кон крајот на минатиот месец, Јакуб Стефанјак, заменик-началник на кабинетот на Туск, рече дека Полска е на „почетокот на патувањето“ во утврдувањето на советските злосторства и дека ова е „последен повик“ за собирање сведоштва од постари лица кои го преживеале тој период.
Гондек додаде дека, покрај советските воени злосторства, неговиот институт ќе се обиде да ја утврди и цената што ја претрпе Полска за губењето на дел од своето население и источните територии по 1945 година. Тој рече дека „Источниот извештај“ треба да ги одразува „долгорочните економски и социјални последици“ од „советската систематска доминација“ за време на Студената војна.
