Во светот на науката и медицината, една од најинтригантните појави е фактот дека жените генерално живеат подолго од мажите. Оваа разлика во очекуваниот животен век е забележана во речиси секое општество и култура ширум светот. Но, што стои зад оваа појава?
Бројките не лажат
Според најновите податоци од Обединетите нации, граѓаните на Македонија живеат во просек 75,26 години. За мажите, оваа бројка изнесува 73,1 години, додека жените живеат во просек 77,47 години. Во споредба со тоа, просечниот животен век во Европската Унија во 2023 година се проценува на 81,5 години, што е за 0,9 години повисоко од 2022 година. Во ЕУ, жените имаат значително подолг очекуван животен век од мажите - 83,3 години наспроти 77,9 години за мажите во 2022 година. Најголема разлика меѓу половите во очекуваниот животен век во ЕУ е забележана во Латвија со 10 години, додека најмала разлика има во Холандија со 2,9 години.Според најновите податоци, во Соединетите Американски Држави, просечниот очекуван животен век за жените е 80,2 години, додека за мажите е 74,8 години. Оваа разлика од речиси 6 години е најголема во последните три децении.
Биолошки фактори
Една од главните причини за подолгиот животен век кај жените лежи во нивната генетска структура. Жените имаат два X хромозоми, додека мажите имаат еден X и еден Y хромозом. Ова им дава на жените предност во борбата против генетски мутации и болести поврзани со X хромозомот.
Хормоните исто така играат значајна улога. Естрогенот, главниот женски хормон, има заштитно дејство врз срцето и крвните садови. Тој помага во намалување на лошиот холестерол и зголемување на добриот холестерол, што ги штити жените од срцеви заболувања во нивните помлади години.
Имунолошки систем
Истражувањата покажуваат дека жените имаат посилен имунолошки систем од мажите. Ова значи дека тие се поотпорни на инфекции и други болести. Оваа предност е особено видлива во периодот пред менопаузата, кога нивоата на естроген се високи.
Животни навики и однесување
Жените генерално имаат поздрави животни навики од мажите. Тие помалку пушат и пијат алкохол, почесто посетуваат лекар и повеќе внимаваат на својата исхрана. Овие фактори значително придонесуваат за нивниот подолг животен век.
Мажите, од друга страна, често се вклучуваат во поризични однесувања. Тие се поподложни на сообраќајни несреќи, насилство и други опасни активности, особено во периодот на адолесценција и раната зрелост.
Влијание на општествените фактори
Социоекономските фактори исто така играат улога. Истражувањата покажуваат дека разликата во животниот век е помала кај побогатите и повисоко образованите слоеви на општеството. Ова сугерира дека подобар пристап до квалитетна здравствена заштита и образование може да помогне во намалување на оваа разлика.
Влијание на COVID-19
Пандемијата на COVID-19 дополнително ја зголеми разликата во очекуваниот животен век меѓу половите. Мажите беа поподложни на тешки форми на болеста, делумно поради повисоката стапка на хронични заболувања како дијабетес и ХОББ.
И покрај овие разлики, трендовите покажуваат дека јазот во очекуваниот животен век меѓу половите полека се намалува во многу развиени земји. Во некои скандинавски земји, се предвидува дека до 2050 година, мажите би можеле да имаат речиси ист очекуван животен век како жените.
Разбирањето на причините зошто жените живеат подолго од мажите не е само академско прашање. Овие сознанија можат да помогнат во развојот на подобри стратегии за превентивна здравствена заштита и да придонесат за подобрување на квалитетот на животот за двата пола.
Иако биолошките фактори играат значајна улога, многу од причините за оваа разлика се поврзани со начинот на живот и однесувањето. Ова значи дека со правилна едукација и промени во животните навики, мажите можат значително да го подобрат својот очекуван животен век.
Во свет кој постојано се менува, разбирањето на овие разлики останува клучно за унапредување на здравјето и благосостојбата на целото општество. Иако жените може да имаат природна предност во долговечноста, крајната цел е да се обезбеди долг и здрав живот за сите, без оглед на полот.
